środa, 15 marca 2017

Kozodój, lelek kozodój (Capromulgus europaeus)

Kozodój? Jaki kozodój? Ktoś mógłby pomyśleć, że zwariowałem, lecz zapewniam, że tak się nie stało. Kozodój, a dokładniej lelek kozodój, jest gatunkiem ptaka nocnego z rodziny lelkowatych (Caprimulgidae). Posiada smukłą sylwetkę, oraz dużą, spłaszczoną głowę umieszczoną na niewyodrębnionej od ciała szyi. Na głowie rozstawione są szeroko duże, czarne oczy, umożliwiające dobrą widoczność po zmroku. Dziób ma krótki, szeroki i rozcięty poza gałki oczne, otoczony długimi, szczeciniastymi piórami zwiększającymi efektywność polowania na owady podczas lotu. Upierzenie pod względem miękkości, koloru i wzoru podobne jest do upierzenia sowiego. Strona grzbietowa ma kolor szarobrązowy z ciemnobrązowymi i rdzawymi plamami, strona brzuszna zaś jest w kolorze rdzawym o poprzecznym, brunatnym prążkowaniu. Skrzydła i ogon są stosunkowo długie. Nogi brązowe. Ubarwienie osobników obu płci jest niemal identyczne - słaby dymorfizm płciowy. Samca od samicy różnią jedynie białe plamy na końcach skrajnych sterówek, ponieważ wielkość posiadają również taką samą. Długość ciała wynosi do 27 centymetrów, a rozpiętość skrzydeł jest równa ok. 55 centymetrom. Rozmiarami i sylwetką podobny jest do kosa, czy smukłej turkawki. 
_CKO7328.jpg (950×633)

Lelek kozodój prowadzi skryty tryb życia. Jest ptakiem nocnym. Podczas dnia najczęściej odpoczywa na ziemi lub wzdłuż gałęzi. Posiada słabe palce uniemożliwiające mu złapanie się gałęzi jak pozostałe ptaki. Umaszczenie ochronne na piórach świetnie kamufluje lelka podczas spoczynku. Pomaga mu w tym także charakterystyczna wyprostowana postawa, dzięki której ptak wygląda niczym kawałek drewna. Wszystkie te czynniki sprawiają, że jest niemal niedostrzegalny. Zwykle kozodoja można zobaczyć dopiero spłoszonego, podrywającego się z pod nóg do lotu. Gdy warunki pogodowe nie sprzyjają lelek potrafi obniżyć temperaturę swego ciała  i zapaść w letarg zmniejszając przebieg procesów przemiany materii, by przeżyć do czasu aż sytuacja się poprawi.  Kozodój w powietrzu porusza się cicho i lekko. Przypomina wtedy dużą jaskółkę lub pustułkę, i lelek rzeczywiście posiada cechę odpowiadającą pustułce. Potrafi identycznie zawisnąć w powietrzu. Kiedy leci wydaje "ku-ik" lub jak kto woli ''ik-ku''. Obecność lelka na danym terenie zdradza też warczący śpiew tokowy samca trwający zwykle minutę i trzaskanie skrzydłami w trakcie lotu godowego. Robi to siedząc na drzewie, a głos ten przypomina pracujący silnik "erro-rrroor". Samicę wabi też charakterystycznym wołaniem. Spłoszony ptak reaguje ochrypłym odgłosem "chrak". 
_CKO1236www.jpg (950×632)
Lelek kozodój jest ptakiem wędrownym. Do naszego kraju przylatuje na przełomie kwietnia i maja. Ostatnim miesiącem, w którym mamy szansę na zobaczenie tego ptaka jest październik.  Preferuje suche, świetliste bory sosnowe w pobliżu łąk,  pól, zrębów, młodników, polan,  itp. Spotkać go można na wrzosowiskach, zarastających pożarzyskach i wydmach z młodymi kompleksami leśnymi, rzadziej w większych sadach oraz parkach. Do złożenia lęgów nie przeszkadzają mu tereny bez zwartych drzewostanów.
_KCE8248.jpg (950×633)
Lelek jest gatunkiem monogamicznym.  Wyprowadza w roku dwa lęgi, po około dwa jaja w jednym. Nie buduje gniazda, lecz składa jaja bezpośrednio na ściółce leśnej. Są one mlecznobiałe w szare i brązowe plamy co świetnie je maskuje w tle. Za każdym razem, gdy jaja zostaną zjedzone, bądź w inny sposób zniszczone, samica zawsze składa następne. Ponadto może przenosić je w dziobie w inne, bezpieczniejsze miejsce. Jaja są wysiadywane przez oboje rodziców przez około 17, 18 dni. Pisklęta, rzekome gniazdowniki po kilku dniach od wyklucia biegają po ziemi wokół gniazda (które też jest na ziemi). Pokryte są szarobrązowym puchem. Po 13 - 20 dniach młode potrafią latać i opuszczają gniazdo, a po 3 tygodniach usamodzielniają się, jednakże przez 2 tygodnie nadal są sporadycznie dokarmiane przez rodziców. Odżywia się owadami chwytanymi do dzioba podczas lotu. Stanowią je głównie ćmy, muchówki, koniki polne, świerszcze i chrząszcze. Jest naprawdę świetnym nocnym łowcą. Niekiedy wyruszając z punktu obserwacyjnego ściga owady.
_CK09717www.jpg (498×750)
Kozodój? Skąd ta nazwa? Nawiązuje do ludowych wierzeń, według których lelek przylatywał do stad kóz, by napić się mleka z ich wymion. Nie wiadomo dokładnie skąd wzięło się takie założenie, lecz jest ono nieprawdziwe. W wierzeniach słowiańskich kozodój był uważany za ptaka, który przynosi dusze z Wyraju mające się ponownie wcielić, bądź też jako zoomorficzne wyobrażenie samych dusz. 
Autor fotografii: Cezary Korkosz

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz