środa, 15 marca 2017

Popielicowate (Gliridae)

W Polsce występują 4 gatunki gryzoni należących do rodziny popielicowatych (Gliridae), czyli pilchów. Charakteryzują się puszystymi ogonkami. Są mało znane, ze względu na nocny tryb życia oraz żywot prowadzony głównie w koronach drzew i zaroślach. Z powodu nielicznego występowania popielicowate objęte są ochroną prawną. Największym przedstawicielem tej rodziny jest szaro - popielato umaszczona popielica (Glis glis), która osiąga wielkość zbliżoną do małej wiewiórki. Choć jej zasięg występowania obejmuje całą Polskę, najczęściej spotyka ją się w południowej i wschodniej części naszego kraju. Zasiedla najchętniej stare lasy liściaste i mieszane. Następnym przedstawicielem rodziny Gliridae, występującym w Polsce jest wyróżniająca się charakterystycznymi czarnymi plamami na głowie koszatka (Dryomys nitedula). Zamieszkuje południową i wschodnią Polskę. Podobnie jak popielica koczuje w koronach drzew lasów liściastych i mieszanych oraz krzewach. Najmniejszym członkiem rodziny popielicowatych, również obejmującym swoim zasięgiem całą Polskę jest żółtorudawa orzesznica (Muscardinus avellanarius), której wielkość nie przekracza rozmiaru myszy. Zasiedla różnego rodzaju zarośla, oraz różne typy lasów, głównie jednak te z różnogatunkowym podszytem. Bezdyskusyjnie najrzadszym gatunkiem jest żołędnica (Eliomys quercinus), znana z jedynego jej siedliska w naszym kraju, znajdującym się w masywie Babiej Góry. 
Podobny obraz
Żołędnica, fot: Fabrizio Moglia


Obecnie, istotną rolę w lokalnych populacjach jednego z popielicowatych - orzesznicy mają, m.in pasy zakrzewień, np. wzdłuż dróg, wielogatunkowe zarośla (leszczyna, głóg, bez czarny, wiciokrzew, tarnina, jeżyna, róża, itp). Udział tych gatunków zapewnia jej różnorodny pokarm od wiosny do jesieni oraz idealne miejsce na zbudowanie gniazda chroniącego przed drapieżnikami. To czy orzesznica zamieszkuje takie zarośla zależy od ich gęstości oraz składu gatunkowego. Najchętniej wybierane są takie szerokie (3-5 m), ciągnące się kilkaset metrów, ponieważ taka powierzchnia jest odpowiednia do jej zagęszczenia ( ok. 2-4 osobniki na 1 ha). W związku z tym pilchy te w niedużych izolowanych fragmentach lasu/krzewów (szczególnie takich poniżej 20 ha), z powodu niskiej liczebności, mają niewielką szansę na utrzymanie się przez okres kilkudziesięciu lat. I wtedy istotną rolę mają przydrożne zakrzewienia, umożliwiające migrację. 
Podobny obraz
Orzesznica, fot: Adam Wajrak
Popielicy - gatunku bardziej związanym z lasami i dziuplastymi drzewami, także zdarza się opuszczanie zwartych drzewostanów i penetrowanie pobliskich sadów, zarośli, ogrodów, czy zabudowań. Prawdopodobnie wywabia je z lasu atrakcyjniejszy pokarm. Takie wędrówki często są początkiem migracji do innych drzewostanów. Przykład tego został zaobserwowany, np. w lasach Sierakowskiego Parku Krajobrazowego, gdzie reintrodukowane tam w 1999 roku popielice zostały wypuszczone z nadajnikami telemetrycznymi. W pierwszym czasie po przeniesieniu ich do lasu zaczęły szukać nie zajętego przez inne osobniki terytorium. Jednak, dwie popielice zamiast tego zaczęły przemieszczać się do sąsiedniego starodrzewiu aleją owocujących jabłoni. W efekcie tego wylądowały w innym lesie oddalonym o 250 metrów od wypuszczenia. Uwierzcie mi, że jak na popielicę to niemało. 
Popielica
Popielica, fot: Cezary Korkosz
Ze względu na to, że większość opisanych powyżej gatunków występuje w Polsce rzadko, oraz prowadzi skryty tryb życia pozwolę sobie przedstawić kilka wskazówek dotyczących ich wykrycia. Popielice, jak również orzesznice i pozostałe gatunki lubią ukrywać się w budkach lęgowych dla ptaków, więc podczas ich czyszczenia można się na te gryzonie natknąć. Niekiedy zakładają w nich nawet swoje gniazda. Gniazdo popielicy zbudowane jest z krótkich gałązek i zielonych liści, które wysychają dopiero w budce. Gniazda orzesznicy, również można szukać w budkach, lecz równie często budowane one zostaje w gęstych zaroślach. Ma kształt zbliżony do kuli o średnicy kilkunastu centymetrów. Składa się najczęściej z dwóch warstw: wewnętrznej (trawa lub paski kory) i zewnętrznej (liście) oraz ma jeden niewielki otwór wejściowy. Każdy z opisywanych gatunków pilchów pozostawia charakterystyczne ślady żerowania. Obecność popielicy, np. można rozpoznać po żerowaniu na orzeszkach bukowych - bukwi. Aby dostać się do owoców buka ukrytych w silnie zdrewniałych czteroklapowych miseczkach, popielica odcina siekaczami jedną z klap u jej nasady. Po uzyskaniu w ten sposób dostępu do wnętrza owocu zjada całkowicie jeden z orzeszków, a drugi wyjada tylko częściowo, pozostawiając jego resztki wewnątrz. Wyjedzony owoc buka, z charakterystycznymi poprzecznymi śladami siekaczy w miejscu odcięcia klapy, możemy znaleźć pod drzewem. Orzesznica z kolei żeruje charakterystycznie na orzechach laskowych. Zwierzę wygryza w łupinie okrągły otwór, na brzegach którego można dostrzec ślady zębów ukośnie ułożone w stosunku do brzegu otworu (przypomina to ślad po wiertle lub frezie, które przerwały pracę, zanim zdążyły wygładzić otwór).

Znalezione obrazy dla zapytania koszatka

Gniazdo koszatki w budce lęgowej, fot: Adam Tarłowski (zdjęcie lewe) oraz Judyta Gulatowska i Marek Kowalski (zdjęcie prawe).

2 komentarze: